Güçlü Çocuk, Güvenli Bağ: Bağlanma, Sevgi ve Güven Duygusunun Çocuk Gelişimindeki Rolü

Sevgili okur, bu kitabı eline aldığında belki bir ebeveyn, belki bir bakım veren, belki de çocuklarla çalışan bir uzmansın. Amacımız sana karmaşık kuramları ezberletmek değil; çocuğun dünyayı güvenli bir yer olarak algılamasında seninle kurduğu ilişkinin ne kadar önemli olduğunu sade bir dille göstermek. Her bölümde önce tanıdık bir durumla başlayacağız, ardından bu durumun altında yatan bağlanma ihtiyacını anlamaya çalışacağız ve küçük ama etkili bir adım önereceğiz. Yolda tökezleyebileceğin noktaları da konuşacağız; çünkü güvenli bağ, hiç hata yapmamak değil, ilişkiyi onarmayı bilmektir. Hazırsan birlikte başlayalım.

BÖLÜM 1 Güven Duygusunun Temeli: Bağlanma Nedir? Yanınızdaki bir çocuğun — kendi çocuğunuzun, bir yeğeninizin, bir öğleden sonra göz kulak olduğunuz komşu çocuğunun — en son ne zaman canını yaktığını düşünün. Belki sandalyeden düştü, belki başka bir çocuk oyuncağını aldı, belki de sadece huysuz ve keyifsiz uyandı. O anda ne yaptı? Nereye gitti? Küçük çocuklarla biraz zaman geçirdiyseniz, cevap genellikle aynıdır. Sizi arar. Odada tanıdık bir yüz arar ve bulduğunda ya gözyaşlarına boğulur, ya kucağa alınmak için uzanır ya da yanınıza sokulup bacağınızın dibinde durur. Ancak o zaman, yani sizi kontrol ettikten sonra, sakinleşebiliyor gibi görünür. Gözyaşları gelir ya da sakinleşir ve sonunda oyuna geri döner. O küçük an, arama ve bulma anı, bu bölümün bütün konusudur. Şekli çocuğa göre değişir ama örüntü şaşırtıcı derecede sabittir. Kalabalık bir oyun grubundaki bir yürümeye başlayan çocuk birkaç dakikada bir durup ebeveynine bakar, sonra devam eder. Bir doğum günü partisindeki dört yaşındaki bir çocuk kalabalığın içine kendinden emin bir şekilde dalar, sonra yetişkinin yanına dönüp yanınızın hâlâ orada olup olmadığını kontrol eder, sonra tekrar uzaklaşır. Okula başlayan altı yaşındaki bir çocuk kapıda neşeli olacaktır — ve sonra evde zor bir akşam geçirecektir, sanki bütün o cesurca dikilme bir yerde patlak vermek zorundaymış gibi. Daha büyük çocuklar bunu daha sessiz yollarla yapar. Eve saat kaçta geleceğinizi sorarlar. Antrenmandan sonra orada olup olmayacağınızı bilmek isterler. Özellikle bir sebep olmadan telefon ederler. Her versiyonda çocuk aynı şeyi yapıyordur: güvendiği kişiye ulaşılıp ulaşılamayacağını kontrol etmek. Öyleyse kendinize doğrudan sorun. Bir çocuk için bir şeyler ters gittiğinde, ya da korkutucu hissettirdiğinde, ya da sadece biraz fazla geldiğinde — size mi gelir? Gelmesi gerekip gerekmediği değil, sizin gelmesini isteyip istemeyeceğiniz de değil. Gerçekten gelir mi? Kendinize nazikçe sorduğunuz bu soru, herhangi bir teoriden daha faydalı bir başlangıç noktasıdır. Size neden gelirler Yetişkinlerin unutmaya meyilli olduğu bariz bir şeyi fark etmek işe yarar. Küçük bir çocuk kendini güvende tutamaz. Henüz kendi sinir sistemini düzenleyemez; kendini sakinleştiremez, kendi ihtiyaçlarını kelimelere dökemez ya da belirsiz bir şeyin kendiliğinden çözülmesini sakince bekleyemez. Bir çocuk, sakinliği başkasından ödünç almak üzere tasarlanmış bir sistemle doğar. Bir bebek korktuğunda, korkuyla akıl yürütmenin bir yolu yoktur. Sahip olduğu şey bir ağlamadır ve tanıdık biri onu kucağına aldığında sakinleşen bir bedendir.

Bu ödünç alma bir zayıflık ya da erken yaşta eğitip bırakmamız gereken bir alışkanlık değildir. Bu, mekanizmanın olması gerektiği gibi çalışmasıdır. Çocuk işaret verir, yetişkin karşılık verir ve bir şeyler yatışır. Kalp atışı düzene girer. Nefes yavaşlar. Dünya bunaltıcı olmaktan çıkıp tekrar yönetilebilir hale gelir. Çok sayıda tekrarın ardından, bir çocuğun dünyanın temelde iyi bir yer olduğu hissi işte burada inşa edilir — ona iyi olduğu söylenerek değil, işlerin hiç de iyi hissettirmediği anlarda bunun tekrar tekrar gösterilmiş olmasıyla. Bağlanma bu bağı ve ondan büyüyen örüntüleri tanımlar. Her çocuğun şu ya da bu biçimde sorduğu sessiz bir sorunun cevabıdır: birine ihtiyacım olduğunda, biri gelir mi? Cevap uzun süre sözlü olamaz. Yaşanması gerekir. Altında neler oluyor İşte burada, arka planda sessizce çok şeyin olup bittiği ortaya çıkar. Korkmuş bir çocuğa sakince karşılık verdiğinizde, sadece pratik sorunu çözmezsiniz — çarpılan dizi, kapılan oyuncağı. Bedeninin büyük bir duyguyla ne yapacağını öğrenmesine yardım edersiniz. Dalgayı hisseder, size getirir ve siz onunla birlikte, geçene kadar onunla ilgilenirsiniz. Yavaş yavaş örüntüyü içine alır. Güçlü duygu gelir, yakın olmak yardım eder, duygu geçer. Bu ahlaki bir ders değildir. Bu, kelimelere dökülmeden çok önce bedende öğrenilen rahatlamanın şeklidir. Ve dünya bu şekil üzerinden okunur. Zor anlarda defalarca yardım görmüş bir çocuk, dünyanın güvenli olduğu sonucuna biri ona açıkladığı için varmaz. Bedeninde o anlarda karşılanmış olmanın bir hatırası olduğu için varır. Yeni ve belirsiz bir şey geldiğinde, yardımla üstesinden gelebileceklerine dair varsayılan bir beklentiyle gelirler. Beklenti sessizdir ve kendini ilan etmez. Sadece çocuğun içinde yüzdüğü sudur. İşin zor kısmı, bunun tekrarlanmasıdır. Bu, bir kez öğrenilip rafa kaldırılan bir ders değildir. Her küçük çarpılan diz, her yüksek ses, her yatma vakti, okul kapısındaki her bırakış aynı alışverişin bir turudur daha. Çocuk işaret verir, cevabı arar ve cevap ya geri gelir ya gelmez. Ve bir çocuğun insanların nasıl olduğuna dair bütün çalışma modeli — dünyaya ulaşılıp ulaşılamayacağı, kendi sıkıntısının karşılık görmeye değip değmediği — her turda biraz daha ayarlanır. Sıradan günlerin işi yapmasının nedeni budur. Güveni kuran tek bir büyük an yoktur; yüzlerce küçük an vardır. Ve bir çocukla, herhangi bir zor anın işleri mahvetmemesinin nedeni de budur. Örüntüyü şekillendiren, genel karşılıktır, işlerin yolunda gitmediği tek bir gün değil. Bu sakinlik ödünç almanın nedeni, aynı kelimelerin farklı insanlardan farklı şekilde yer etmesidir. Sıcak, istikrarlı ve tutarlı biri çocuğa tutunacak bir şey verir. Bu soyut anlamda

bir güven mahkemesi değildir; henüz sakinleşmemiş bir bedene, sakinleşmiş halini sunan bir bedendir. Düzenli olarak sunulduğunda, çocuk bunun kendi versiyonunu bulmayı öğrenmeye başlar. Acele etmeden ve birçok tekrarın ardından. Bugün atabileceğiniz küçük bir adım Her şeyi baştan aşağı değiştirmeniz gerekmiyor. Yeni bir rutine, bir çizelgeye ya da biriyle ciddi bir konuşmaya ihtiyacınız yok. Adım bundan daha küçük ve tam da bugün gerçekten yapılabilecek kadar küçük olduğu için yapmaya değer. Çocukla sıradan bir an seçin — okul çıkışı alışı, akşam yemeğinden önceki kısım, arabadan ön kapıya yürüyüş — ve o anda bulunabilir olun. Telefonu bırakın. Konuştuğunda bedeninizi ona dönün. Söylediği küçük, önemsiz şeye önemliymiş gibi cevap verin, çünkü onun için öyle.